Kan ik nog kinderen krijgen

Tot 20 procent van de borstkankerpatiëntes is jonger dan 40 jaar. Voor jonge vrouwen is borstkanker anders dan voor oudere vrouwen. De kanker is vaak agressiever. Daardoor is het risico op terugkeer groter en de behandeling anders. De behandeling kan bij jonge vrouwen de vruchtbaarheid aantasten. Chemotherapie valt niet alleen kankercellen, maar ook de eicellen in de eierstok aan. Tijdens de chemobehandeling valt de aanmaak van follikels met eicellen stil, waardoor geen menstruatie optreedt en je tijdelijk in de menopauze bent. Het is ook mogelijk dat chemo je eicelvoorraad ernstig aantast. In dat geval zal je eicelreserve na de chemotherapie sterk verminderd of zelfs volledig aangetast zijn. Daarom is het niet duidelijk of je na je behandeling nog spontaan zwanger kunt raken. Normaal gezien bespreekt je gynaecoloog of oncoloog dit met jou voor de behandelingen beginnen. Misschien staat je hoofd daar op dat moment niet naar, maar het is een belangrijk thema om op voorhand over na te denken.

Dit gebeurt er in je lijf

Onvruchtbaarheid bij borstkanker kan het gevolg zijn van de chemotherapiebehandeling: de eicellen in de eierstokken worden aangetast en de voorraad eicellen vermindert. Onder de 30 jaar keert de vruchtbaarheid vaker terug omdat er nog genoeg eicellen zijn. Bij chemotherapie tussen 30 en 40 jaar is er echter een belangrijk risico op blijvende onvruchtbaarheid. Een antihormonale behandeling kan je kinderwens verschillende jaren uitstellen. Ook dat heeft onrechtstreeks een gevolg voor je vruchtbaarheid, omdat je eicelreserve en -kwaliteit op natuurlijke wijze verder afnemen doorheen de tijd.

Ongeveer 60 procent van de vrouwen die borstkanker krijgen vóór de overgang, heeft een hormoongevoelige vorm van borstkanker. Dat betekent dat de tumor groeit onder invloed van vrouwelijke hormonen. Zij krijgen als deel van hun behandeling jarenlang een vorm van antihormoontherapie. Er bestaan drie vormen:

  1. Hormoonreceptoren blokkeren (met Tamoxifen)

    Je krijgt medicijnen die sterk lijken op de vrouwelijke hormonen in het lichaam. Ze hechten zich aan de tumorcellen. Daardoor kunnen de hormonen, die de tumorcel oorspronkelijk deden groeien, die cel niet meer bereiken. Zo sterft de tumorcel.
    Zwanger zijn terwijl je Tamoxifen gebruikt, wordt afgeraden omdat er meer risico is op aangeboren afwijkingen bij je kind. De pil gebruiken kan niet (omdat de kanker hormoongevoelig is), maar je hebt wel een andere vorm van anticonceptie nodig. Twee maanden nadat je stopt met Tamoxifen kun je in principe zonder problemen zwanger worden.

  2. Aromataseremmers
    Een aromataseremmer legt de werking van het enzym aromatase stil. Dat speelt een rol bij de aanmaak van oestrogenen bij vrouwen na de overgang. Deze medicatie wordt maar gegeven na de overgang.

  3. Tijdelijke blokkade van de eierstokfunctie
    Hier krijg je hormoonpreparaten waardoor de eierstokken tijdelijk geen vrouwelijke hormonen meer produceren. De hoeveelheid in je lichaam verlaagt daardoor sterk. De werking duurt zolang het medicijn wordt gebruikt. Bij ongeveer 70 tot 90 procent van de vrouwen herstelt de menstruatiecyclus zich binnen een jaar.

Dokters zijn vooral bezig met jouw leven redden, maar ik heb vóór mijn behandeling aan de gynaecoloog absoluut te kennen gegeven dat ik nog een kind wou na mijn behandeling. Daarom heeft hij maatregelen genomen om mijn vruchtbaarheid te beschermen. Ik heb tijdens de operatie aan mijn borst ook een stuk eierstokweefsel laten wegnemen. Dat was een vrij lichte ingreep, via een kijkoperatie. Er was dus een noodplan. Maar ik had geluk.

Valerie, 32

Sommige vrouwen met een HER2/neu-positieve tumor worden ook behandeld met de gerichte therapie trastuzumab (merknaam: Herceptine). Dat blokkeert de eiwitten die zorgen voor celgroei in de tumorcel. Daardoor groeit die minder snel en is ze gevoeliger voor chemotherapie. Herceptine wordt daarom vaak gegeven in combinatie met chemotherapie.

Het is op dit moment nog niet duidelijke welke invloed gerichte therapie heeft op je vruchtbaarheid. We weten ook nog niet voldoende welke invloed het heeft tijdens de zwangerschap. Daarom wordt het afgeraden zwanger te worden tijdens de behandeling met trastuzumab. Dit middel wordt vaak 1 tot 2 jaar gebruikt, waardoor je pas later kunt proberen om zwanger te worden. Door je hogere leeftijd neemt de kans op een zwangerschap af.

Borstkanker en deze behandelingen stellen zwanger worden met 2 tot 5 jaar uit. Je leeftijd en eicelvoorraad op het moment van de diagnose spelen dan ook een cruciale rol voor je vruchtbaarheid na de kankerbehandeling. 2 à 5 jaar na de diagnose ben je misschien niet langer vruchtbaar, omdat de tijd zijn werk heeft gedaan.

Dit kan preventief gebeuren

Zwanger worden na een borstkankerbehandeling is  mogelijk.  Uit onderzoek blijkt dat 7 procent van alle vrouwen na een borstkankerbehandeling een of meer kinderen kreeg. De gemiddelde tijd tussen de behandeling en de zwangerschap was 32 maanden. Dokters adviseren om na een borstkankerbehandeling 2 tot 5 jaar te wachten met een zwangerschap. In die periode is het risico dat de ziekte terugkeert het grootst. Een zwangerschap vergroot het risico op een eventuele terugkeer van de ziekte niet.

Tegenwoordig kunnen heel wat technieken je vruchtbaarheid bewaren vóór chemotherapie. De beslissing voor vruchtbaarheidsbewaring volgt op een gesprek met jou en tussen de oncoloog en fertiliteitsarts. De fertiliteitsspecialisten geven je graag meer info over mogelijke behandelingen. Je vindt ook meer informatie op oncofertiliteit.be.

Als de omstandigheden het toelaten kun je rijpe eicellen laten invriezen na hormonale stimulatie en een eicelpunctie. Deze behandeling neemt ongeveer 15 dagen in beslag. De kans op zwangerschap bedraagt gemiddeld ongeveer 35 procent, maar dat hangt sterk af van het aantal gerijpte eicellen. Heb je een partner met wie je kinderen wilt, dan kunnen de opgepikte eicellen onmiddellijk bevrucht worden. De embryo’s die daaruit voorkomen worden vervolgens ingevroren. De slaagkans bij embryo’s invriezen ligt rond de 25 à 43 procent per embryo.

Ook bij een hormoongevoelige tumor is hormonale stimulatie van  je eierstokken mogelijk. In dit geval wordt een aromataseremmer toegevoegd aan je medicatieschema en verloopt de fertiliteitsbehandeling zonder risico.

Soms is de tijdsdruk te hoog voor een stimulatiekuur. “In dat geval nemen we nog vóór de kankerbehandeling onrijpe eicellen weg, zonder hormonenkuur vooraf”, legt professor Michel De Vos (fertiliteitsarts in UZ Brussel). “De eicellen rijpen daarna verder in het laboratorium, zodat ze klaar zijn voor bevruchting of invriezen. Deze nieuwe techniek heet In Vitro Maturatie (IVM). Het nadeel is dat na IVM minder rijpe eicellen beschikbaar zijn dan na eierstokstimulatie.”

Een andere of bijkomende behandeling om je vruchtbaarheid te bewaren is eierstokweefsel invriezen. Tijdens een kijkoperatie neemt de fertiliteitsarts weefselfragmenten van je eierstok weg en vriest die in. Daarin bevinden zich follikels en eicellen in een heel vroeg ontwikkelingsstadium. Als je een kinderwens hebt, plant de dokter het eierstokweefsel later opnieuw in om mogelijks een spontane zwangerschap tot stand te brengen. De slaagkans hangt sterk af van de leeftijd waarop je eierstokweefsel liet invriezen. Op dit moment zijn wereldwijd bijna tweehonderd kinderen geboren na transplantatie van eierstokweefsel.

Professor Michel De Vos: “Daarnaast kunnen jonge vrouwen met kanker medicatie krijgen om hun eierstokken te onderdrukken, en zo hun vruchtbaarheid te beschermen. Die verminderen het toxische effect van chemotherapie op de eierstokfunctie en verhogen de kans op vruchtbaarheid.”

De diagnose ‘borstkanker’ kwam precies twee weken nadat we ons opnieuw opgegeven hadden voor
een nieuwe medische mallemolen voor een tweede kindje. De kanker gooide alles overhoop, maar aan de andere kant: als die diagnose toen niet gesteld was en ik wel met hormonen begonnen was of zwanger was geraakt, dan was ik nu vrijwel zeker dood geweest, want dan was er nooit meer iemand achter gekomen  dat er een plek in mijn borst zat en dat dat dus kanker was. Daar houd ik me maar aan vast op de trieste momenten. Ik vind het belangrijker dat mijn dochter een mama houdt dan dat ze een broertje of een zusje krijgt.

Anita, 35

Volgens de Belgische wetgeving mogen eicellen en eierstokweefsel
10 jaar bewaard worden, voor embryo’s is dat 5 jaar. Je kunt die periode laten verlengen voor medische redenen. Als je na een borstkankerdiagnose chemotherapie ondergaat, heb je recht op terugbetaling van één vruchtbaarheidsbewarende behandeling: ofwel eicellen ofwel eierstokweefsel invriezen. Ook embryo’s invriezen via een IVF-behandeling wordt terugbetaald. Hetzelfde geldt voor dragers van een genetische mutatie die borst- of eierstokkanker kan veroorzaken.

“Het is dus heel belangrijk dat je op het moment van je diagnose de juiste informatie krijgt over je risico op onvruchtbaarheid”, benadrukt Ellen Van Moer (coördinator oncofertiliteit in UZ Brussel). “Als je dokter het onderwerp niet aansnijdt, breng het dan zeker zelf ter sprake.”

Ondanks alle maatregelen kan het toch zijn dat het na je behandeling niet meer lukt om kinderen te krijgen. De gedachte dat je geen mama meer kunt worden kan psychologisch zwaar doorwegen – ook bij wie al kinderen had. Lotgenoten vind je misschien via het ziekenhuis, of op kinderloosheidnakanker.nl. Ook hier geldt: als je voelt dat je op dit thema vastloopt, praat erover. Met je omgeving, en/of met de borstverpleegkundige of oncopsycholoog.

Mama worden terwijl je borstkanker hebt

Borstkanker krijgen tijdens je zwangerschap kan, maar het is zeldzaam. Naar schatting een op drieduizend zwangere vrouwen heeft borstkanker. In België komt dat neer op ongeveer veertig zwangere vrouwen per jaar. De diagnose wordt vaker later gesteld omdat zwangere vrouwen denser klierweefsel hebben. Daarin is een tumor slechter voelbaar en zichtbaar. Artsen schrijven ook minder vaak een mammografie voor uit angst voor de röntgenstralen. Bovendien is een mammografie moeilijker te interpreteren als je zwanger bent.

Vroeger betekende zo’n diagnose dat de zwangerschap onderbroken moest worden om de vrouw te behandelen, of dat de kankertherapie uitgesteld moest worden tot na de geboorte. Met alle risico’s van dien voor de mama’s in spe. Nu weten we dat er geen enkele reden is waarom toekomstige mama’s niet tijdens hun zwangerschap behandeld kunnen worden.

“Op het moment van de diagnose had ik mijn baby nog niet eens voelen bewegen. Ik beschouwde hem nog niet écht als een kind. Mijn eigen overleving was in die eerste fase dan ook mijn allerbelangrijkste bezorgdheid. Maar uiteindelijk is het mijn zwangerschap geweest die me door die hele behandeling heeft gesleurd. lk putte er een enorme kracht uit om te blijven vechten. lk weet niet of ik dat zou hebben kunnen opbrengen zonder dat nieuwe leven dat ik in mij voelde groeien.”

Sofie, 29

Chemo wordt bij voorkeur pas vanaf de vierde maand toegediend. Uit verschillende studies blijkt dat de meerderheid van de chemotherapieproducten minder goed tot bij de foetus raakt dankzij de bescherming van de moederkoek. Vóór vier maanden leidt chemo wel tot een verhoogd risico op afwijkingen en miskramen. Bij radiotherapie is het omgekeerd. In het begin is het vruchtje nog klein en kan je bovenlichaam zonder risico bestraald worden. Maar naarmate je baby groeit, kan dat niet meer omdat er dan ook stralen bij je kind zouden terechtkomen.

België is hierin een wereldautoriteit. Sinds 2005 onderzoekt professor Frédéric Amant van KU Leuven welke gevolgen een kankerbehandeling bij de mama heeft voor de gezondheid en de ontwikkeling van het kind. De eerste resultaten van dit pionierswerk zijn opvallend en geruststellend. De genezingskansen van zwangere vrouwen zijn identiek aan die van jonge vrouwen die niet zwanger zijn. En voor het kind kan prematuur geboren worden meer risico met zich meebrengen dan de chemotherapie. Het team volgt meer dan honderd kinderen die werden geboren nadat hun mama voor kanker werd behandeld. Voorlopig blijkt uit alle tests dat hun fysieke en mentale conditie even goed is als bij andere kinderen. Meer info op kankerenzwangerschap.be .