Oh nee, ik word kaal

Waarschijnlijk de opvallendste en meest gevreesde bijwerking van de chemotherapie is dat je je haar verliest. Overal. Op je hoofd, maar ook je wenkbrauw- of okselhaar kan uitvallen, net als op je armen en benen. Als vrouw maakt haar een belangrijk onderdeel uit van je identiteit. We leren al van jongs af aan dat lange, golvende haren symbool staan voor vrouwelijkheid. Je haar verliezen kan dus ook dat gevoel van vrouwelijkheid aantasten.

Daarnaast is je haar verliezen ook een heel duidelijk uiterlijk teken van het feit dat je ziek bent. Voor de buitenwereld staat kaal worden vaak gelijk aan doodgaan. Nochtans valt je haar niet uit door de ziekte, het is simpelweg een teken dat je in behandeling bent. Het zegt ook niets over of je therapie aanslaat.

Chemotherapie

Chemotherapie is een overkoepelende term voor een kankerbehandeling met zogenaamde cytostatica. Deze medicijnen vernietigen snel delende cellen of vertragen hun groei. En snel delen is precies wat kankercellen doen. Alleen treffen cytostatica ook andere, gezonde cellen die dat net zo goed doen, zoals de cellen voor haargroei in onze haarzakjes. Dat veroorzaakt haaruitval na chemo.

Sommige medicijnen maken je haar alleen dunner of doffer, wat anderen vaak niet opmerken. Maar soms verlies je al je haar. Veel factoren bepalen mee of en hoe je haar uitvalt. Het hangt af van persoon tot persoon, van de medicijnen, de dosis en de duur van de behandeling. Maar de meeste soorten chemo voor borstkanker veroorzaken haaruitval. Soms voelen lotgenoten pijn als hun haar begint uit te vallen. Dat heet ‘haarpijn’. Bij anderen is het beperkt tot een kriebelend gevoel of jeuk. Ook dat verschilt van mens tot mens.

Chemo is altijd een bepaalde mix van medicijnen. Niet elke mix veroorzaakt ernstige haaruitval. Je dokter kan je het beste vertellen of jij je haar zult verliezen.

Wat je jezelf moet voorhouden, is dat haarverlies tijdelijk is. Tegen het einde van je chemokuur kan het alweer beginnen teruggroeien, en drie tot vier weken na de laatste kuur is dat zeker het geval. Je haar kan wel veranderd zijn. Zo groeit het bijvoorbeeld krullend terug als je voordien steil haar had. Een verandering in kleur is zeldzaam. Het effect kan tijdelijk zijn, maar soms is het blijvend.

Haargroei na chemo wordt door iedereen anders ervaren. Sommigen vinden hun nieuwe haar dikker en stugger, anderen vinden het net slapper en fijner. Ook andere factoren kunnen een invloed hebben op de textuur van je haar, zoals antihormoontherapie.

Alleen al het idee mijn haar te verliezen, deed pijn. Plots werd ik emotioneel als mijn dochter kappertje met me speelde, voelde ik me al op voorhand onaantrekkelijk en kon ik niet meer door een drukke winkelstraat wandelen zonder me af te vragen welke voorbijganger ook een pruik droeg.

Betty, 37

Iedereen die chemo heeft gehad, weet dat een kaal hoofd sneller afkoelt. Je bedekt je hoofd dus niet alleen om je haarverlies te verbergen, het houdt je hoofd ook warm. Vooral ’s nachts is dat belangrijk. Er bestaan speciale slaapmutsen. Je kiest het best voor eentje zonder elastiek of harde boorden.

Hoofdhuidkoeling

Tegenwoordig bieden verschillende borstklinieken hoofdhuidkoeling. Daarbij koelt een ijskap je hoofdhuid voor, tijdens en korte tijd na de chemo. De haarwortels koelen af tot ongeveer 18 graden, waardoor ter plaatse vasoconstrictie optreedt. Dat betekent dat de bloedvaatjes in je huid samentrekken. Zo komt minder bloed en dus ook minder chemo aan de haarwortels. Hoe lang je de ijskap ophoudt, hangt af van de chemotherapie die jij krijgt. Gemiddeld zet je de kap zo’n 25 minuten voor de therapie op, en hou je die nog 1,5 tot 3 uur na de chemo op. Het medicijn blijft immers nog een tijdje in je bloedbaan.

Mogelijke nadelen: je kunt hoofdpijn, koud en een meer uitgesproken misselijk gevoel hebben. Door de voor- en nakoeling moet je ook enkele uren langer in het ziekenhuis blijven. Een paar weken na de eerste cyclus heb je doorgaans al een goed idee of de hoofdhuidkoeling het gewenste resultaat geeft. Je kunt altijd stoppen.

Of hoofdhuidkoeling werkt, hangt sterk af van de soort chemo, de dosis en jou als patiënt, maar bij sommige behandelingen halen we slaagpercentages van meer dan 70 procent. Voor ziekenhuizen is het niet evident om dit lotgenoten aan te bieden, omdat de toestellen duur zijn én de personeelskost hoog is. Verpleegkundigen hebben het nu al erg druk. Uit berekeningen blijkt dat hoofdhuidkoeling toevoegen aan de behandeling meer dan drie kwartier per patiënt in beslag neemt. Tijd die verpleegkundigen nu niet hebben. De overheid komt op dit moment ook niet tussenbeide. Dat betreuren we, want je haar verliezen is een erg zware nevenwerking voor veel lotgenoten.

Dokter Stéphanie Henry, oncoloog in CHU UCL Namur

Voor een mogelijke terugbetaling is neutraal onderzoek erg belangrijk, en dat is er nog onvoldoende. Daarom financiert het SMART Fonds van Think Pink een onderzoek in CHU UCL Namur en UZ Leuven. Dat bestudeert hoe effectief hoofdhuidkoeling is en bij welke behandelingen dit het best werkt.

Pruiken

Gemiddeld begint je haar twee tot drie weken na de eerste chemokuur uit te vallen. Bij de een is dat geleidelijk, bij de ander valt het meteen uit in grote plukken. Je haar vooraf afscheren moet niet, maar vaak doen vrouwen dat wel. De overgang naar een kaal hoofd voelt minder bruusk als je je haar net voor de chemo kortknipt of afscheert. Het is ook praktischer: je verliest geen lange plukken, maar korte haartjes. Je haar afscheren doe je het best met een elektrische trimmer of tondeuse. Pas op voor wondjes: als je zelf niet zo handig bent, vraag het dan aan een vriend of vriendin of ga naar de kapper.

Wacht niet tot je haar begint uit te vallen om op zoek te gaan naar geschikte hoofdbedekking. Kijk voor je chemo al uit naar een pruik. Zo kan de gespecialiseerde kapper je oorspronkelijke kapsel zien, en de kleur en stijl van de pruik eraan aanpassen. De pruik moet wellicht ook besteld worden. Zo heb je ze in huis als je ze nodig hebt.

Het woord pruik schrikt veel vrouwen af. Ze krijgen visioenen van toen pruiken en haarstukjes nog heel zichtbaar waren. Intussen is de techniek er zo op vooruitgegaan dat een pruik een goede, comfortabele oplossing kan zijn, zonder dat iemand moet doorhebben dat het niet je echte haar is. Er is eindeloos veel keuze tussen alle mogelijke snitten, haarstijlen en kleuren.

Fabel

Een pruik, muts of sjaal remt je haargroei niet af. Het is dus helemaal aan jou om te beslissen wanneer je je nieuwe haren lang genoeg vindt om opnieuw zonder haarwerk of hoofddoek rond te lopen.

Heel wat pruikenzaken hebben een aparte ruimte waar je discreet en vrijblijvend pruiken kunt passen. Neem voldoende tijd voor een afspraak, en vraag iemand mee om te helpen kiezen. Een tweede mening kan verhelderend zijn. De prijs hangt af van het type haar en het type materiaal van het binnenwerk. Een pruik van natuurlijk haar is duurder dan een synthetische. De prijzen voor synthetische pruiken beginnen van 180 euro en kunnen oplopen tot 900 euro. Pruiken van natuurlijk haar vind je vanaf 700 euro. “Bij een kwalitatieve pruik worden de haren een voor een ingeknoopt. In een pruik van natuurlijk, onbewerkt haar kruipt zo zes tot acht weken manueel werk. Dat verklaart de hogere prijs”, legt Katrien Van Allemeersch (InFix Hair) uit.

Wie haar verliest door chemo- of radiotherapie heeft in België recht op een tussenkomst van het ziekenfonds bij de aankoop van een pruik: 180 euro voor tijdelijke kaalhoofdigheid door chemotherapie of bestraling. Het Geef om Haar Fonds van Think Pink schenkt je daarbovenop 200 euro als je netto- inkomen minder bedraagt dan 1.500 euro als alleenstaande of 2.000 euro als gezin. Lees meer op think-pink.be/geefomhaar.

Vraag een factuur voor een haarprothese wanneer je een pruik koopt. Alleen dan heb je recht op een vergoeding van het ziekenfonds. Er bestaan mooie prêt-à-porter-pruiken in verschillende kleuren en modellen van synthetisch en natuurlijk haar. Je hoeft er dus geen op maat te laten maken.

Ontdek pruikenhandelaars in je buurt op kanker.be/adressen of via de gratis Kankerinfo-telefoonlijn op 0800 15 802.

Sjaaltjes en mutsen

Misschien is een pruik niets voor jou. Geen probleem, er bestaan genoeg leuke hoeden, mutsen en sjaaltjes. Let op met zijde of polyester: gladde materialen kunnen schuiven als je kaal bent. Je vermijdt dit door iets eronder te dragen, bijvoorbeeld een haarband in de zomer en een zachte, dunne muts in de winter. Een extra voordeel is het extra volume.
Let erop dat je hoofddeksel geen naden heeft: die kunnen je hoofdhuid irriteren en pijn doen. Er bestaan ook zelfklevende haarlokken en pony’s voor onder een sjaal om de illusie van een kapsel te wekken.

Je kunt een sjaal kiezen die bij je stijl en kleding past. Stem de kleur, het motief en het type af op je eigen smaak, en gebruik het dus als accessoire of stijlstatement bij je outfit. In pruikenwinkels vind je heel wat sjaaltjes, maar ook in multiculturele buurten kun je leuke sjaaltjes op de kop tikken voor een klein prijsje.

Op de website van Think Pink vind je leuke tips om hip en modieus voor de dag komen, wanneer je door ziekte of om andere redenen aan haarverlies lijdt. Een tof aanbod vind je bijvoorbeeld bij Veritas.

Headpainting

Naar analogie met bodypainting bestaat er ook zoiets als headpainting. Met henna kun je een kaal hoofd prachtig versieren. Op Pinterest vind je heel wat inspiratie. Misschien niet iets voor elke dag, maar het kan leuk zijn voor een feestje onder vrienden of als extra versiering voor jezelf als je in de spiegel kijkt. In het buitenland bestaan al gespecialiseerde bedrijfjes, hier moet je misschien iets beter zoeken naar iemand die je kan helpen.

Wimper en wenkbrauwen

Net als je hoofdhaar kunnen je wimpers en wenkbrauwen uitvallen, ook een erg zichtbaar teken van je ziekte. Je kunt je wenkbrauwen bijtekenen met een wenkbrauwpoeder, oogschaduw of wenkbrauwpotlood, maar er zijn ook setjes met wenkbrauwsjablonen en poeder te koop. Je kunt ook kiezen voor semipermanente make-uptechnieken zoals microblading. In haarfijne sneetjes die de natuurlijke vorm van je wenkbrauwhaartjes nabootsen, wordt pigment aangebracht. Dat geeft een natuurlijker resultaat dan een volledig getatoeëerde wenkbrauw. Een andere techniek is powderbrow, die je wenkbrauw volledig en subtiel inschaduwt. Semipermanente make-up kun je aanbrengen vóór je wenkbrauwhaartjes uitvallen. Als ze nadien teruggroeien, blijf de make-up je natuurlijke wenkbrauw accentueren.

Groeien je wenkbrauwen niet meer terug, dan kun je ze laten tatoeëren door een gespecialiseerde schoonheidsspecialiste. Wacht daarmee tot de behandeling achter de rug is. Chemo maakt je huid gevoelig, dus je riskeert infecties als je dat doet tijdens de chemotherapie.

Wimpers kun je niet zomaar bijtekenen. Valse wimpers zijn een optie, maar die moet je iedere dag opnieuw aanbrengen en verwijderen. Als je nog weinig wimpers hebt, gebruik je beter geen mascara meer, anders valt dat nog meer op. Je kunt wel een lijntje aanbrengen op de rand van het bovenste ooglid. Dat accentueert je oog en zorgt voor meer expressie.

Semipermanente make-up kan een oplossing zijn voor jou.

Geef om Haar

Geef om Haar is een permanente actie van Think Pink die in 2008 begon vanuit de vaststelling dat 60 procent van de vrouwen hun haar verliezen het meest vreselijke aspect van hun ziekte vinden. Ongeveer 8 procent van de vrouwen met kanker overweegt daarom zelfs om chemotherapie te weigeren, ook al komt hun leven hierdoor misschien in gevaar.

Wil jij het Geef om Haar Fonds steunen? Verpak je afgeknipte staart in een hersluitbaar plastic zakje en verstuur hem naar Think Pink. Je kunt ook een gratis Geef om Haar-enveloppe bestellen via think-pink.be/geefomhaar. Je vindt er ook de werkwijze voor jezelf of je kapper. Je kunt ook terecht bij een van de Geef om Haar-kappers, die je haar gratis knippen. Alle adressen vind je op de website van Geef om Haar.

Geregeld komt een donateur in het nieuws, zoals de amper 9-jarige Lena Adams uit Deinze. Zij schonk haar paardenstaart aan Think Pink. Lena was zelf 4,5 jaar toen ze lymfeklierkanker kreeg. “Kaal worden vond ik misschien wel het ergste”, zegt ze in een krant. “Soms lag ik daardoor ‘s nachts te wenen. Toen ik terug naar school mocht en ik nog altijd heel weinig haar had, zei iedereen dat ik een jongen was.” Ze zag een mama in haar straat in Deinze haar staart afknippen voor Think Pink en wist al snel dat ze dat ook wilde doen. “Ik ben supervrolijk, want het geeft een fijn gevoel om mensen te helpen die hetzelfde meemaken.”